Tekst en uitleg
Twee jaar geleden liep Radermacher, student bouwkunde, stage bij ZEBAU (Zentrum für Energie, Bauen, Architektur und Umwelt) in Hamburg. Dankzij zijn contacten wist hij een interessant excursieprogramma op te stellen. “We zijn ontvangen door de directeur van ZEBAU. In een presentatie liet hij zien hoe Hamburg het klimaatprobleem aanpakt. Dit gaf de deelnemers een goede indruk van wat er in de stad speelt en hoe de politiek dat aanpakt.” Vervolgens heeft de groep projecten bezocht die allemaal op de één of andere manier vernieuwend waren. Bij de meeste projecten kwam de architect zelf tekst en uitleg geven.

Begrip bij bewoners
Eén van die projecten was Parkhaus am Pinnasberg, het hoogste passiefhuis van Duitsland. Het initiatief voor dit passiefhuis is ontstaan bij de bewoners zelf, in samenspraak met de architect. Het is niet van hogerhand opgelegd of uit politieke wensen ontstaan. “Wat er dan gebeurt, is dat bewoners begrijpen hoe het passiefhuis werkt en hoe ze daarmee om moeten gaan”, zegt Radermacher. “In Nederland heerst de opvatting dat mensen diep ongelukkig worden als ze in een passiefhuis gaan wonen. Dit project laat het tegendeel zien, als je het maar goed aanpakt.”

Muisstil
Een passiefhuis is voor iedereen wennen, zowel voor bouwers als voor bewoners. Dat bleek wel uit een ander project dat de groep bezocht: een passiefhuis aan de Erdmannstrasse met ongeveer 80 woningen. Omdat de architect zelf in het gebouw woonde, was zij zowel ontwerper als ervaringsdeskundige. “Het was interessant om van die architect te horen dat ook zij had moeten wennen aan het wonen in het passiefhuis. Door de zware isolatie komt geluid bijvoorbeeld heel moeilijk naar binnen. In haar woning is het dus muisstil, terwijl ze middenin een grote stad woont.”

Ontwikkelingen
Bewust bezig zijn met het passiefhuis is de belangrijkste eyeopener geweest tijdens de excursie, vindt Radermacher. “In Nederland maken we energiezuinige huizen omdat de regelgeving dat voorschrijft of omdat het politiek gewenst is. Maar we kijken te weinig naar hoe het nou precies wérkt. Om het over voorlichting aan bewoners nog maar niet te hebben.” En dan gaat het mis, stelt hij. Er zijn wel ontwikkelingen gaande, zoals aanpassing van het woningwaarderingsstelsel en invoering van het energielabel. “Maar”, stelt Radermacher, “het bewustzijn bij opdrachtgevers over hoe ze het tot een succes kunnen maken, laat nog te wensen over.”

Slimmigheidjes
In Duitsland volgt de markt de ontwikkelingen op de voet. Luchtdicht bouwen vraagt om nieuwe producten. Welke slimmigheidjes hebben de deelnemers inmiddels gezien? Als eerste noemt Radermacher de luchtdichte wandcontactdoos, die aansluit bij de hoge luchtdichtheidseisen aan een passiefhuis. Ander voorbeeld is de droogkast: een kast die wordt aangesloten op het ventilatiesysteem en een zeer energiezuinig alternatief is voor een wasdroger. “Een aantal mensen heeft die mogelijkheid inmiddels ter sprake gebracht in hun eigen teams. Ook het NEW-project ‘De Koningsvrouwen van Landlust’ wil droogkasten gaan toepassen”, vertelt Radermacher. En zo werpen de bezoeken aan Frankfurt en Hamburg meteen al hun vruchten af.

Enkele impressies:

   
    Hamburg Projecten                                              Plusenergiehaus

       
   Passivhaus Erdmanstrasse                                Passivhaus St. Pauli  

         
     Energie-efficiënt bouwen                                  Hamburg HafenCity